منابع و مخازن

در سیستم‌های تولید بخار و آب‌گرم، بویلر به‌تنهایی کار نمی‌کند؛ بلکه مجموعه‌ای از منابع و مخازن کمکی در کنار آن نصب می‌شوند تا کیفیت آب، ایمنی، راندمان، ذخیره انرژی و پایداری عملکرد تضمین شود. در اینجا مهم‌ترین انواع منابع و مخازن مورد استفاده در کنار بویلرها را ارائه می‌کنیم.

1) منبع انبساط (Expansion Tank)

کاربرد
در سیستم‌های آب‌گرم (نه بخار)، با افزایش دما حجم آب زیاد می‌شود. اگر این افزایش حجم کنترل نشود، فشار سیستم بالا رفته و به لوله‌ها و بویلر آسیب می‌زند. منبع انبساط وظیفه جذب این افزایش حجم را دارد.
انواع منبع انبساط
الف) منبع انبساط باز
در بالاترین نقطه ساختمان نصب می‌شود.
با هوای آزاد در ارتباط است.
ساده و کم‌هزینه ولی مستعد خوردگی و تبخیر آب.
ب) منبع انبساط بسته (دیافراگمی)
دارای تیوپ یا دیافراگم لاستیکی.
یک سمت آب سیستم، سمت دیگر هوای فشرده یا نیتروژن.
کنترل فشار دقیق‌تر و کاهش خوردگی.
مناسب موتورخانه‌های مدرن.

2) منبع تغذیه یا تانک کندانس (Condensate Tank)

در بویلرهای بخار، بخار پس از انتقال حرارت به کندانس (آب تقطیر شده) تبدیل می‌شود. این آب ارزشمند بوده و باید جمع‌آوری و مجدداً به بویلر بازگردانده شود.
وظایف
جمع‌آوری کندانس از مصرف‌کننده‌ها
کاهش مصرف آب تازه
کاهش مصرف سوخت (چون کندانس دمای بالایی دارد)
کاهش شوک حرارتی به بویلر
تجهیزات همراه
پمپ کندانس
کنترل سطح
صافی و شیر یک‌طرفه

3) مخزن آب تغذیه بویلر (Feed Water Tank)

در سیستم‌های بخار، قبل از ورود آب به بویلر، آب در مخزن آب تغذیه ذخیره و آماده‌سازی می‌شود.
وظایف
ذخیره آب جبرانی
اختلاط آب تازه و کندانس برگشتی
پیش‌گرمایش اولیه آب
ته‌نشینی برخی املاح
در سیستم‌های صنعتی بزرگ، این مخزن معمولاً به سیستم هواگیری (دی اریتور) متصل است.

4) دی اریتور (Deaerator)

یکی از مهم‌ترین مخازن در سیستم بخار صنعتی است.
وظیفه اصلی
حذف گازهای محلول در آب، مخصوصاً:
اکسیژن (O₂)
دی‌اکسیدکربن (CO₂)
وجود این گازها باعث خوردگی شدید دیگ بخار و خطوط لوله می‌شود.
نحوه عملکرد
تزریق بخار به داخل مخزن
افزایش دمای آب تا نزدیکی نقطه جوش
آزاد شدن گازهای محلول
تخلیه گازها از وِنت بالایی
انواع
دی اریتور سینی‌دار (Tray Type)
دی اریتور افشانه‌ای (Spray Type)
5) مخزن بلودان (Blowdown Tank)
در بویلر بخار برای کنترل TDS و املاح، باید مقداری از آب بویلر تخلیه شود (بلودان).
چون این آب:
دمای بالا
فشار بالا
دارد، نمی‌توان مستقیماً آن را وارد فاضلاب کرد.
وظیفه مخزن بلودان
کاهش فشار ناگهانی
کاهش دما
ایمن‌سازی تخلیه
در برخی سیستم‌ها از مبدل بازیافت حرارت بلودان نیز استفاده می‌شود.

6) مخزن ذخیره سوخت

در بویلرهای گازوئیلی یا مازوت‌سوز استفاده می‌شود.
انواع
مخزن زیرزمینی
مخزن روزانه (Day Tank)
مخزن دو جداره ایمن
وظایف
ذخیره سوخت
ته‌نشینی ناخالصی‌ها
تامین پیوسته سوخت مشعل

7) منبع کویل‌دار (برای آب گرم مصرفی)

در موتورخانه‌هایی که بویلر آب‌گرم دارند، برای تامین آب گرم مصرفی از منبع کویل‌دار استفاده می‌شود.
ساختمان
یک مخزن ذخیره آب مصرفی
کویل حرارتی داخل مخزن
گردش آب داغ بویلر در کویل
مزایا
تامین حجم زیاد آب گرم
پایداری دمایی
مناسب مجتمع‌های مسکونی

8) منبع دوجداره

در این نوع منبع:
یک مخزن داخل مخزن دیگر قرار دارد.
آب گرم بویلر در جداره خارجی
آب مصرفی در مخزن داخلی
کاربرد آن مشابه منبع کویل‌دار است ولی انتقال حرارت به صورت سطح تماس مستقیم جداره انجام می‌شود.

9) منبع ذخیره آب جبرانی (Make-up Water Tank)

برای جبران:
نشتی‌ها
بلودان
تبخیر
از این مخزن استفاده می‌شود.
در سیستم‌های صنعتی معمولاً قبل از ورود آب به این مخزن:
سختی‌گیری
فیلتر
اسمز معکوس
انجام می‌شود.

10) مخزن سپراتور یا درام بخار (Steam Drum)

در بویلرهای واترتیوب وجود دارد.
وظیفه
جدا کردن بخار از آب
تثبیت سطح آب
جمع‌آوری آب برگشتی از رایزرها
این بخش نقش حیاتی در کیفیت بخار خروجی دارد.

11) مخزن فلش تانک (Flash Tank)

در سیستم‌هایی که کندانس فشار بالا وارد فشار پایین می‌شود:
بخشی از کندانس دوباره به بخار تبدیل می‌شود (Flash Steam).
فلش تانک:
این بخار را جدا می‌کند
برای مصرف مجدد به خط بخار فشار پایین هدایت می‌کند
باعث افزایش راندمان انرژی می‌شود

12) مخزن بافر (Buffer Tank)

در سیستم‌های آب‌گرم مدرن مخصوصاً با:
بویلر چگالشی
سیستم گرمایش از کف
چیلر جذبی
استفاده می‌شود.
کاربرد
تثبیت دبی و دما
جلوگیری از روشن و خاموش شدن مکرر بویلر
افزایش طول عمر دستگاه